Wildenborchseweg 20

Huisnaam

DE WILDENBORCH

Huidig adres

Wildenborchseweg 20

Wijk

Mossel (laatste wijkadres D 76)

Oudste vermelding

1372: die Wildenborch (1, 2, 3, a), hues ende goeder

Oude benamingen

1449: Henrich to Wisch (4), dat huys ter Wildenborch

1462: Derich tot Wisch (4), dat huys ende slot ter Wildenborch

1489: Johan van Wisch (opnieuw) beleend met “die guther zur Willdenburg gehörend als. dat Berchvrede ...” of ”de bergvrede ther Wyldenborch” (5, 6)

1519: “dat huys ter Wildenborch van alts geheiten id Berchvrede int Seck” (4)

Betekenis naam

Wildenborch: Waarschijnlijk verwijzend naar de vroege eigenaren (Sweder Roodbaart en de heren van Wisch), die bekend stonden als roofridders.

Berchvrede: bergfried, burchttoren, verdedigingstoren, toevluchtsoord (< bergen = in veiligheid brengen, en vre(d)e = omheining, wettelijke bescherming tegen wapengeweld, veilige plaats binnen een gracht, omheining, muur of wal) (7, 8, 9, 10, 11)

Het Seck = het moerassige gebied rond de Wildenborch (sek = een laaggeleden gebied, vaak begroeid met het - etymologisch verwante-  zegge of met riet (9, 10, 11)

Andere vermeldingen

Wildenberg, Wildenburg, Wildenborg(h)

Verpondingskohieren

1471: Johan van Wisch (12), Wildenboirch

Leenaktenboeken

1449 >: Gelre en Zutphen (4)

Kadaster 1832

Sectie C nr. 356

Bouwjaar

14e eeuw: De oudste aardewerkscherven die in de buurt van het kasteel gevonden zijn dateren uit het midden van de 14e eeuw (13)

Eind 17e eeuw: sloop kasteel, poortgebouw behouden (13)

Verbouwing

1782: Verbouw tot landhuis door aanbouw van twee vleugels aan de oude, halfronde toegang van het poortgebouw (13)

1847: Halfronde toegang veranderd in een ronde toren (13, 14)

1931, 2003: verlenging oostelijke vleugel (13, 15)

Type gebouw

Landhuis, buitenplaats (verbouwd poortgebouw, gelegen ten noorden van het verdwenen kasteel)

Monument

Rijksmonument

Eigenaren (b)

1372: Zweder Roetbaert of Sweder Royebaert (1, 2, 3, 12, 16, 19)

1427: Hendrik van Wisch (x Irmgard van Sayn-Witgenstein) (17, 18)

1449: zoon Henrich to Wisch x Jutte van Raesfelt (4)

1462: broer Derich/Dirk van Wisch (4, 18)

1467: broer Johan van Wisch x Margaretha van Ketteler (4, 12,16)

1519: kleinzoon Joachim to Wisch x Magdalena van Salm wed. Philipp van Rheineck (2, 4, 18, 19, c)

1544: moeder Walburg van den Berg wed. Henrick van Wisch (4, 18)

1544: dochter Ermgart van Wisch (1x Johan Scheyffart van Merode), 2x Jorien of Georg van Limburg Stirum (4, 18)

1598: kleinzoon Joost van Limburg Stirum x Maria von Holstein-Schauenburg of Schaumburg (4, 20, d)

1627: zoon Willem Frederic van Limburg Stirum x Nn (4)

1636: broer Herman Otto van Limburg Stirum x Anna Margaretha Spiess of Spyess (4, 21)

1636: broer Georg Ernst van Limburg Stirum 1x Magdalena van Bentheim, 2x Sophia Margaretha van Nassau-Siegen (4, 18)

1662: dochter Maria Magdalena of Maria Elisabeth van Limburg Stirum x stiefoom Hendrik van Nassau-Siegen (1, 4, 7, 18)

1700: Frederick (Wennemar) van Heyden 1x Nn, 2x Christina Barbara van Byland-Halt (4)

1715: broer Johann Sigismund Wilhelm van Heyden x Louise Charlotta von Schwerin (2x Dyonisius Georg Joachim von Blanckenburg) (4, 22)

1725: dochter Ottonette of Antoinette Wilhelmina van Heyden 1x Frederik Willem (Thomas) of Friedrich Wilhelm (Thomas) van Quaedt van Wickrath, 2x Reinhard Werner van Calckum gen. Lohuysen (1x Mechteld Schele) (4, 23, 24)

1736: zoon Frederik Otto Marquard van Calcum gen. Lohuysen of Von Calcum Lohausen (4, 24)

1743: halfbroer Willem Otto Frederik van Quaet tot Wickraet gen. Heyden x Anna Constance van Bylandt-Palsterkamp (4, 24)

1758: gebr. François en Matthieu Soiron (4, 5, e)

1768: (Herman Otto van Limburg Stirums achterkleinzoon) Albert Dominicus van Limburg Stirum x Elisabeth Gratiana Sayer (4, 5)

1776: zoon Otto Ernst Gelder van Limburg Stirum x Maria Albertina van Maneil (4, 5)

1780: Damiaan Hugo Staring x nicht Sophia Wynanda Verheull of Verhuell (2x Willem Cornelis Boers) (4, 5)

1791: zoon Anthony Christiaan Winand Staring 1x Everdina Maria van Löben Sels, 2x vrouws nicht Johanna Andrea Charlotte van der Muelen (4, 5)

1843: kleinzoon Jan Isaac Brants x aangetrouwde achternicht Catharina Zwanida Johanna Mathilda van Löben Sels (4, 5, 25, f)

1906: zoon Ernst Richard Egbert Brants x Johanna Louise Ram (25)

1925: Willem Spiele x Jenneken Scholten (25)

1928: Cornelis Nicolaas Baalbergen x Gijsbertje Johanna Maria van Gammeren (25)

1931: Adolph Staring x Jacoba Henriëtte Magdalena de Mol van Otterloo (25, g)

Bewoners

< 1592, 1616-1768: Eigenaren niet permanent woonachtig op de Wildenborch:

ca. 1541: Ermgart van Wisch (1x Johan Scheyffart van Merode), 2x x Jorien of Georg van Limburg Stirum (4)

1592: schoondochter Maria van Limburg Stirum-von Hoya & Brockhausen of Broechusen(wed. Herman Georg van Limburg Stirum) (6, 24)

1592-1616: zoon Joost van Limburg Stirum x Maria von Holstein-Schauenburg (6, 20)

1768: Albert Dominicus van Limburg Stirum x Elisabeth Gratiana Sayer   

1776: wed. Elisabeth Gratiana van Limburg Stirum-Sayer

1782: Damiaan Hugo Staring 1x nicht Sophia Wynanda Verheull of Verhuell (2x Willem Cornelis Boers)

1806: Antoni Christiaan Winand Staring x Johanna Andrea Charlotte van der Muelen

1840: wed. Johanna Andrea Charlotte Staring-van der Muelen

1841: Gerrit Jan Hietland x Lammerdina Meijerink (h)

1846: Jan Isaac Brants x Catharina Zwanida Johanna Mathilde van Löben Sels

1901: wed. Catharina Zwanida Johanna Mathilde Brants-van Löben Sels

1906: zoon Jan Maurits Brants

1909: broer Ernst Richard Egbert Brants x Johanna Louisa Charlotte Ram

1924: wed. Brants-Ram

1925: Willem Spiele x Jenneken Scholten

1928: Cornelis Nicolaas Baalbergen x Gijsbertje Johanna Maria van Gammeren

1932: Adolph Staring x Jacoba Henriëtte Magdalena de Mol van Otterloo
      

Drosten, borggraven, bewaarders of rentmeesters: niet allemaal woonachtig op of bij de Wildenborch:

1522: Gerith of Gerard van Scherpenzeel(l) gend. Palick (19, 26), drost

1523: Willem Merckolff of Markolff (19), drost

1545: (Ermgarts broer) Johan van Wisch x Mette (18), drost

1545: Jorren of Jor(r)ien Warninckhoff (27, i), rentmeester, gevolmachtigde, ambtman

1546: Gaert Roimswinckell (28), burggraaf

1570: Henrick van Eck (24), drost

1594: Arndt van Ruijtenberch (24), bewaarder

1602: Harmen von der Steinstrasse (5), borggraaf

1621: Bernhart Gogreve (21), rentmeester

1622: Hermannus van Wullen (23, 29), rentmeester

1642: Jan Bissinck (28), rentmeester

1668: Joch. of Jo(h)annes Flender(us) (5), rentmeester

1681: Arnold Tengbergen (5), rentmeester

1699: Henderick Reurink (5), rentmeester

1700: Joost Diederik of Derk van Ruhenbeek x Geertruijdt Haa(c)ks (5, 23, 31), rentmeester

1720: wed. van Ruhenbeek-Haacks (23), “rentmeestersche”

1723: zoon Johan Lodewijk van Ruhenbeek (31), rentmeester

1737: broer Pieter Jan Everhard van Ruhenbeek (5, 23), rentmeester

1753: Gerrit Jurrien Mellink (5), rentmeester

1756, 1760: Hermanus Helt (5, 32), rentmeester

1788-1813: Jan Bergman (j), rentmeester

Bijzonderheden omgeving

a) “Voertmeer die Wildenborch die zuelle wy neder doen breken, ende also degedinghen (schikken) mit Sweder Roetbaert, dat sie neder gebroken sal wesen” (1)

b) Eigenaren: jaar van feitelijke opvolging (na dood voorganger), officiële belening of verkoop

Bronnen

1) F.A. Hoefer, 1909. ‘Mededeelingen omtrent den Wildenborch.’ In: Gelre XII

2) I.A. Nijhoff, 1839. Gedenkwaardigheden uit de geschiedenis van Gelderland door onuitgegevene oorkonden, deel III

3) W.A. Beelaerts van Blokland, 1910. ‘Sweder Rodebaert, de eerste bekende bezitter van den Wildenborch.’ In: Gelre XIII

4) J.J.S. Sloet & J.S. van Veen, 1917. Register op de Leenaktenboeken van het Vorstendom Gelre en Graafschap Zutphen. Het Kwartier van Zutphen

5) GA: Huis De Wildenborch. Toeg.nr. 0441, inv.nrs. 2, 3, 4, 6, 7

6) RAZ: Bibliotheek van Limburg Stirum (1636-2007). Toeg.nr. 0365, inv.nrs. 341, 430

7) Wikipedia

8) J. Verdam 1956. Middelnederlands Handwoordenboek

9) Van Dale’s Etymologisch Woordenboek

10) M. Schönfeld, 1980. Veldnamen in Nederland

11) Gerda Rossel, 2015. ‘Veldnamen in de Wildenborch.’ In: De Wildenborcher, 2

12) GA: Graven en hertogen van Gelre, graven van Zutphen. Toeg.nr. 0001, inv.nrs. 4076 (transcr. Diederik Rijs)

13) L.H. Albers et al, 2004. Kasteel de Wildenborch en omgeving. Een integraal cultuurhistorisch onderzoek (RAAP-rapport 883)

14) Huisarchief van de Wildenborch

15) ECAL: Gemeentebestuur van Vorden. Bouwvergunningen. Toeg.nr. 1523, inv.nr. 1016, en toeg.nr. 1529, inv.nr. 7612

16) RAZ: Inventaris van het oud-archief van de stad Zutphen (1206-1815). Toeg.nr. 0001, inv.nr. 615

17) A. Tengbergen, 1973. De acht kastelen van Vorden

18) GA: Heerlijkheid Wisch. Toeg.nr. 0443, inv.nrs. 5, 6, 26, 47, 114, 125, 170 en 2.1.06, 2.1.11, 2.1.12, 2.2.3

19) GA: Graven en hertogen van Gelre, graven van Zutphen. Toeg.nr. 0001, inv.nrs. 715, 1692, 1700, 1732, 1897, 4736-4742

20) NA: Inventaris van het archief van de familie van Limburg Stirum, 1266-ca. 1697. Toeg.nr. 2.21.106, inv.nr. LN111

21) A.P. van Schilfgaarde, 1961. De graven van Limburg Stirum in Gelderland en de geschiedenis hunner bezittingen

22) NA: Inventaris van het archief van de familie Van Bylandt, 1277-1908. Toeg.nr. 1.10.14, inv.nr. 294

23) RAZ: Oud-rechterlijk archief van de Stad Lochem. Toeg.nr. 1102, inv.nrs. 129, 259

24) GA: Hof van Gelre en Zutphen. Toeg.nr. 0124, inv.nrs. 107, 668, 687, 688, 693, 823, 904, 920, 921, 5292, 5817

25) GA: Digilegger (Kadaster)

26) GA: Huis Hackfort. Toeg.nr. 0520, inv.nr. 107

17) RAZ: Archief van het Scholtambt Zutphen (1462-1811). Toeg.nr. 0338, inv.nr. 55 (transcr. Ben Wullink)

28) GA: Huis Keppel. Toeg.nr. 0409, inv.nr. 525

29) J. Renema (transcr.), 1996. Markeboek van de Marke van Hengelo (Gelderland) 1612- 1690. (Uitg.: Oostgelders Tijdschrift voor Genealogie en Boerderijonderzoek)

30) ECAL: Rechterlijk archief van de heerlijkheid Lichtenvoorde, 1614-1811. Toeg.r. 3029, inv.nr. 139

31) Nederduits Gereformeerd doopboek van Lochem

32) Rooms-Katholieke doop- en trouwregisters van Vorden

33) M. Diepeveen-Jansen, 2024. Kastelen, buitenplaatsen en landgoederen langs de Oude IJssel

34) RAZ: Inventaris van het archief van de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente te Zutphen (1059-1970). Toeg.nr. 0062, inv.nrs. 1931, 1987

34) Collectie ‘Oud Vorden’ A120060

35) Rijksdienst voor het Cultureel Efgoed (413989)

36) RAZ: Archief van de Familie Van Löben Sels (1550-1980). Toeg.nr. 0302, inv.nr. 235

37) GA. Erfgoedbeleid Provincie Gelderland 2001-2015. Toeg.nr. 4190, inv.nr. 235

38) GA: Prent van de hand van J.B.A.M. Jobard (waarschijnlijk). Toeg.nr. 1551, inv.nr. 7

39) GA: Lithografie van de hand van Johannes Franciscus Christ. Toeg.nr. 1551, inv.nr. 5

40) A.C.W. Staring, 1838. ‘Het huis Wildenborch.’ In: Geldersche Volks-Almanak, 4

Bijzondere documenten

1783-1938: Pachtboekje van het Bouwhuis (nu Koetshuis, Wildenborchseweg 22), in 1783 aangelegd door Damiaan Hugo Staring en voortgezet door zijn opvolgers (part. coll.)

Opgesteld door

©2026 Gerda Rossel

Laatst bijgewerkt

20-10-2026

Overige bijzonderheden

c) Joachim van Wisch zou de beruchtste roofridder van de familie zijn geweest (33)

d) Joost van Limburg Stirum was een zoon van Herman Georg x Maria von Hoya & Brockhausen of Broechusen

e) De gebr. François en Matthieu Soiron waren de bouwheren uit Maastricht die zowel kasteel Wickrath (1746-1772) van Willem Otto Frederik van Quadt tot Wickradt als Haus Schlickum (ca. 1755) van de familie Von Calckum Lohausen herbouwd hebben (7); beide kastelen zijn gelegen in Noordrijn-Westfalen

f) Jan Isaac Brants was een zoon van Winanda Mathilda Staring x Jan Brants

g) Adolph Staring was een achterkleinzoon van A.C.W. Staring

h) Gerrit Jan Hietland was tuinman en paste op het leegstaande huis

i) Jorrien Warninckhoff woonde in Zutphen en wordt in 1560 nog genoemd als ambtman van de heer van Stirum (34)

j) Jan Bergman woonde op Hogevonder, Wildenborchseweg 34

Foto's

1: < 1931 (34)

2: 1944 en < 1900 (35, 36)

3: 2010 en < 1900 (36, 37)

4: ca. 1828, 1846 (38, 39)

5: ca. 1600 (a), ca. 1600 (b), 1627 (24, 14, 40)

1600 (b): het originele schetsje, later meerdere malen verbeterd weergegeven, o.a. als ca. 1600 (a)